مجله ارگونومیدوره 4، شماره 4، زمستان 1395DOI: 10.21859/joe-04046
تاریخ دریافت مقاله: 1395/03/23تاریخ پذیرش مقاله: 1395/08/01

واژگان کلیدی:
خستگی
یافتههــا: نتایــج نشــان داد کــه بیــن متغیرهــای خســتگی، نارســایی شــناختی و آگاهــی از موقعیــت کاریرابط ه معن ی داری وج ود دارد )10/0 P >(. همچنی ن متغیره ای خس تگی و نارس ایی ش ناختی ب ه ترتی ب دح دود 14% و 25% از واریان س آگاه ی از موقعی ت کاری را در می ان کارکن ان پی ش بین ی کردن د )50/0 > P( نتیجهگیــری: کاهــش ظرفیــت شــناختی و هیجانــی کارکنــان میتوانــد موجــب کاهــش آگاهــی آنهــا اموقعیــت کاری شــود. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
محاس به ضری ب همبس تگی پیرس ون و تحلی ل رگرس یون گام ب ه گام تجزی ه و تحلی ل ش دند.
ر
.
ز
نارسایی شناختیآگاهی موقعیتیکارکنانمقاله پژوهشی
15408-400449

بررسی نقش خستگی و نارسایی شناختی در پیش بینی آگاهی از موقعیت کاری در میان کارکنان شرکت پارس خودروفریبا کیانی 1، محمدرضا خدابخش 2، *
گروه روانشناسی، واحد بروجن، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجن، ایران
گروه روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران
107622422987

نویس نده مس ئول: محمدرض ا خدابخ ش، گ روه روانشناس ی، واحد نیش ابور، دانش گاه آزاد اس لامی ،نیش ابور، ایران. ایمی ل: khodabakhsh@ut.ac.ir
چکیده
مقدم ه: پژوهشه ا نش ان دادهان د ک ه یک ی از عوام ل مؤث ر ب ر ب روز آس یبهای ش غلی، آگاه ی کارکن ان از موقعی ت کاریش ان میباش د. بنابرای ن شناس ایی عوام ل مؤث ر ب ر آگاه ی موقعیت ی از اهمی ت ب ه س زایی برخ وردار اس ت؛ ه دف از پژوه ش حاض ر بررس ی نق ش خس تگی و نارس ایی ش ناختی در پی ش بین ی آگاه ی از موقعی ت کاری در می ان کارکن ان ب ود.
روش کار: پژوه ش حاض ر از ن وع مطالع ات مقطع ی از ن وع توصیفی-همبس تگی میباش د. نمون ه متش کل از 154 نف ر از کارکن ان ش رکت پ ارس خ ودرو ته ران در س ال 1394 ب ود ک ه ب ه روش تصادف ی طبق های انتخاب شــده و بــه پرســش نامههــای خســتگی از چالــدر و همــکاران) 1993(، نارســاییهای شــناختی از برودبنــت و هم کاران) 1982( و آگاه ی از موقعی ت کاری از س ندون و هم کاران) 2006( پاس خ دادن د. دادهه ا ب ا اس تفاده از
مقدمه
1270001981708Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

آگاهــی موقعیتــی) situation awareness( اصــولاً یــک مفهــوم مرتب ط ب ا ایمن ی اس ت و ب ا وج ود اخت لاف نظر بی ن پژوهش گران ،یکــی از محبوب تریــن مفاهیــم انســانی و ارگونومیکــی مرتبــط بــا ایمنــی شــده اســت. در ســالهای اخیــر، ایــن مفهــوم بــه عنــوان ی ک عام ل علّ ی در رویداده ا و ح وادث ش غلی در ح وزه ایمن ی مطــرح شــده اســت .”از دســت دادن آگاهــی موقعیتــی”، “فقــدان آگاهــی موقعیتــی” یــا “آگاهــی موقعیتــی ضعیــف”، هــم اکنــون اصطلاحــات پــر کاربــردی در بررســی های حــوادث شــدهاند و بــه عنــوان عوامــل عللــی در همــه محیطهــای ســانحه خیــز مطــرح شــدهاند] 1[. ایــن مهــارت شــناختی بوســیله اندلســی] 2[ بــه عن وان “درک عناص ر محی ط در زم ان و م کان معی ن، فه م معن ی آنهــا و پیــش بینــی وضعیــت آنهــا در آینــده نزدیــک” تعریــف میشــود. طبــق نظــر اندلســی] 3[ ســطح اول آگاهــی موقعیتــی براســاس درک عناصــر محیــط از قبیــل رنــگ، انــدازه، موقعیــت ،ســرعت و… میباشــد. ســطح دوم آگاهــی موقعیتــی براســاس ســطح اول آگاهــی موقعیتــی و توانایــی فهمیــدن موقعیــت، بــه ویــژه اجســام و رویدادهــای مهــم می باشــد. ســطح ســوم آگاهــی موقعیتـی پیشبین ی وضعی ت آین ده محی ط براس اس س طوح اول و دوم آگاه ی موقعیت ی می باش د ک ه از آگاه ی و فه م محی ط فعل ی فراهــم می شــود. مطابــق بــا نظریــه اندلســی، آگاهــی موقعیتــی براســاس آگاهــی از وضعیــت محیــط، طرحریــزی تصمیمــات و اعمــال را بــرای رســیدن بــه اهــداف و مقاصــد شــغلی تســریع می بخش د. ب ه عب ارت دیگ ر، درک اطلاعات ی ک ه در محی ط کاری دریافــت میکنــد، و پیــش بینــی اینکــه چطــور موقعیتهــا در آینــده روی میدهــد] 4[. پژوهشهــای مختلــف مطــرح میکننــد ک ه از دس ت دادن آگاه ی موقعیت ی ب ا عملک رد انس انی ضعی ف هم راه میباش د] 5[. ل ذا شناس ایی متغیره ای مؤث ر ب ر آگاه ی موقعیتــی از اهمیــت بســزایی برخــورد اســت.
1270001981708Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مطالعــات نشــان داده اســت کــه خســتگی بــا ســطوح پایینتــر آگاه ی و هش یاری هم راه میباش د] 6[. خس تگی موج ب آس یب رســانی بــه ســطوح هشــیاری و متعاقــب آن ریســک درگیــری در حــوادث شــغلی میشــود] 7[. نشــانگان خســتگی مزمــن )chronic fatigue symptoms( در س ال 1988 در امری کا توس ط مرک ز کنت رل بیماریه ا شناس ایی ش د. ای ن اخت لال ب ا احس اس خس تگی ش دید و نات وان کنن ده و ب روز مش کلاتی در خوابی دن و تمرک ز ک ردن مش خص میش ود] 8[. علای م ب ارز خس تگی نی از بــه اســتراحت کافــی، خــواب آلودگــی، احســاس ضعــف، کاهــش بنی ه و ت وان کارک ردن، کاه ش ق درت عض لات، کاه ش تمرک ز ،درگیــری فکــری، اشــتباهات لفظــی، انتخــاب کلمــات نامناســب در هنــگام صحبــت کــردن، مشــکل حافظــه، علاقــه بــه کارهــای روزم ره، مش کل خس تگی داش تن و س خت ب ودن ش روع ب ه کار میدان د. ی ک ش کایت ش ایع در گ روه بیم اران نش انگان خس تگی مزمــن نقــص شــناختی )از قبیــل مشــکلات در حافظــه، توجــه و تصمیمگیــری( اســت] 9[. تحقیقــات نشــان میدهــد راننــدگان وســایل نقلیــه ســنگینی کــه در کنتــرل هوشــیاری خــود حیــن رانندگــی بــا مشــکل مواجــه می شــوند، پشــت فرمــان بــه خــواب میرون د و اغل ب ب ا ش به ح وادث مواج ه می ش وند] 10[. اث رات خســتگی به طــور کلــی ســرعت پــردازش اطلاعــات را کاهــش میدهــد، زمــان واکنــش و بــی توجهــی را افزایــش میدهــد و هوشــیاری و تمرکــز را کاهــش میدهــد] 11[. نتایــج پژوهــش کنیپلینــگ و همــکاران] 12[ نشــان داد رانندگانــی کــه دچــار خســتگی و خــواب ناکافــی بودهانــد دچارکاســتی هــای معنــی داری از لح اظ هوش یاری و دیگ ر قابلیته ای ش ناختی مرتب ط ب ا فعالیت هــای رانندگــی می شــوند.
همچنیــن، نارســایی های شــناختی) cognitive failures( بــه عن وان ی ک کان ال ب رای آگاه ی و هش یاری، ب رای مث ال در م ورد اپراتوره ای روباته ای ام داد و نج ات، کس انی ک ه بای د اطلاع ات را به ط ور م داوم از صفح ه نمایشه ا بررس ی کنن د و رباته ا را کنت رل کنن د، مط رح می ش ود] 13[. نارس ایی های ش ناختی ب ه شکس ت ف رد در کام ل ک ردن ام وری اط لاق میش ود ک ه انس ان در حالــت عــادی قــادر بــه انجــام آن میباشــد] 14[. توصیــف ســاختار نارســایی های شــناختی بــه ایــن موضــوع اشــاره دارنــد ک ه انس ان در حال ت ع ادی توانای ی انج ام کار م ورد نظ ر را دارد امــا مداخلــه یــک کار دیگــر یــا عامــل حــواس پرتکــن، باعــث می ش ود ک ه عملک رد ف رد ناش یانه و ب ا مش کل مواج ه ش ود. ت ا قب ل از براودبن ت و هم کاران] 15[ پژوهش گران ت لاش کردن د ت ا ای ن س ازه روان ش ناختی را تبیی ن کنن د ام ا براودبن ت و هم کاران 1982)( اولی ن کس انی ب ود ک ه اصط لاح نارس ایی های ش ناختی را شناســایی و مطــرح کردنــد. براودبنــت و همــکاران) 2891( پرسشــنامه نارســایی های شــناختی را تهیــه کردنــد تــا خطاهــای متداولــی کــه افــراد روزانــه در ســه حــوزه لغزشهــای حافظــه )حض ور ذه ن نداش تن( اش کالات ب ی توجه ی )نارس ایی در توج ه ک ردن ب ه مس ائل مرتب ط ب ه ه م( و لغزشه ای روان ی- حرکت ی
) لغزشهــای اعمــال( را انــدازه گیــری نماینــد.
مکوی ن و هم کاران] 16[ نش ان دادن د ک ه نارس اییهای ش ناختی بــا خلــق افســرده ارتبــاط تنگاتنگــی دارد. بکــر و همــکاران] 71[ ارتبــاط میــان نارســایی های شــناختی و گــوش بزنگــی را نشــان دادنــد. بــر اســاس ایــن پژوهشهــا و تحقیقــات متعــدد دیگــر ،اعتق اد ب ر ای ن اس ت ک ه می ان نارس ایی های ش ناختی ب ا ن رخ ح وادث ش غلی در کارگاهه ا رابط ه وج ود داش ته باش د؛ زی را تصور می شــود کــه توجــه ضعیــف، حــواس پرتــی و خطاهــای ذهنــی– ادراک ی عام ل اساس ی در کاه ش آگاه ی موقعیت ی و ب روز ح وادث اســت] 18[. پژوهشهــای گذشــته رابطــه نارســایی های شــناختی را بــا ســازه های دیگــری از جملــه هوشــیاری یــا گــوش بزنگــی نیــز بررســی کرده انــد. براســاس ایــن پژوهشهــا و تحقیقــات دیگــر، اعتقــاد بــر ایــن اســت کــه میــان نارســایی های شــناختی ب ا ن رخ ح وادث ش غلی در کارگاهه ا رابط ه وج ود داش ته باش د؛ زی را تص ور می ش ود ک ه توج ه ضعی ف، ح واس پرت ی و خطاه ای ذهن ی عام ل اساس ی در ب روز ح وادث هس تند] 19[. ب ا توج ه ب ه مطال ب بی ان ذک ر ش ده، ه دف از پژوه ش حاض ر بررس ی نق ش خس تگی و نارس ایی ش ناختی در پی ش بین ی آگاه ی از موقعی ت کاری در میــان کارکنــان میباشــد.
روش کار
جامعــه آمــاری در پژوهــش حاضــر شــامل کلیــه کارکنــان صــف شــاغل در شــرکت خودروســازی پارسخــودرو می باشــد کــه در س ال 1394 مش غول فعالی ت بودهان د. ب ا اس تناد ب ه آم ار واح د رواب ط عموم ی ش رکت پارسخ ودرو، تع داد کل کارکن ان بخ ش عملیاتــی )صــف( ،3800 نفــر میباشــند. بــا توجــه بــه وجــود واحدهــا و بخش هــای مختلــف کاری بــا نســبت های متفــاوت ،بــه منظــور انتخــاب نمونــه ای کــه بیشــتر معــرف جامعــه مــورد نظ ر باش د، از روش نمون ه گی ری تصادف ی طبق ه ای )س ایت های تولی د تن در 90، پ ارس تن در، پرای د، رن و، م گان، بخ ش ایمن ی و بهداش ت( اس تفاده ش د. ب ه عن وان ی ک قان ون سرانگش تی، ب رای تحقیق ات از ن وع توصیفی-همبس تگی حج م نمون ه بای د حداق ل ب رای 4 ی ا 5 متغی ر پی ش بی ن ،20 نف ر باش د. ب ه ط ور کل ی بهت ر اس ت حج م نمون ه 4 ی ا 5 براب ر تع داد متغیره ای مس تقل باشــد. در پژوهــش حاضــر بــا توجــه بــه حجــم جامعــه آمــاری و ب ا توج ه ب ه تع داد متغیره ای مس تقل) 3 متغی ر( ،200 نف ر ب ه عن وان نمون ه انتخ اب ش دند. از بی ن 200 نف ر ،154 پرس ش نام ه ب ه ص ورت کام ل جم ع آوری ش د.
ابزارهای جمع آوری اطلاعاتمقیاس آگاهی از موقعیت کاری
ایــن مقیــاس بــا 20 ســؤال بــرای ســنجش آگاهــی از موقعیــت کاری توس ط س ندون و هم کاران] 5[ ایج اد ش د. ای ن مقی اس ب ر مبن ای مقی اس لیکرت ی 5 درج ه ای اس ت از 0 )اکث ر اوق ات( ت ا 4 )هرگ ز( اس ت. نم رات بالات ر آگاه ی بهت ر ف ردی از موقعی ت کاری را نشــان میدهــد. ســندون و همــکاران] 6[ پایایــی ایــن مقیــاس بــه روی آلفــای کرونبــاخ 86/0 محاســبه کردنــد و نشــان دادنــد ک ه ای ن مقی اس دارای اعتب ار خوب ی اس ت. در پژوه ش حاض ر پایایــی ایــن مقیــاس توســط آلفــای کرونبــاخ و تنصیــف 94/0 و
86/0 بدســت آمــد.
مقیاس خستگی چالدر
ج دول 1: خصوصی ات دموگراف ی ش رکت کنن دگان پژوه ش )تع داد = 451(
طبقاتفراوانی )%(
وضعیت تأهل
مجرد61 )83/01(
متأهل831 )16/98(
سن
18 تا 29 سال42 )39/41(
30 تا 41 سال811 )26/67(
42 تا 53 سال12 )97/7(
سابقه کار
0 تا 5 سال91 )76/11(
6 تا 15 سال611 )76/47(
16 تا 30 سال91 )76/11(
09720035

1270001981708Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

چالــدر و همــکاران] 20[ یــک ابــزار کوتــاه 14 مــاده ای را تدویــن کردن د ک ه علای م جس می و ذهن ی خس تگی را م ورد س نجش ق رار میده د. در ه ر م اده ف رد ب ر اس اس ی ک مقی اس چه ار درجــهای از کمتــر از معمــول )صفــر( تــا بــه مراتــب بیشــتر از معمــول] 3[ بــه صــورت خودســنجی پاســخ میدهــد. براســاس گــزارش چالــدر و همــکاران] 20[ ایــن مقیــاس دارای حساســیت 5)/75 درصــد( و ویژگــی) 5/74 درصــد( قابــل کاربــرد بــرای تشــخیص می باشــد و ضریــب همســانی درونــی آن 89/0 گــزارش ش ده اس ت. ای ن اب زار در مطالع ات مرب وط ب ه نش انگان خس تگی مزمــن کاربــرد زیــادی داشــته اســت. در پژوهــش حاضــر ضریــب پایای ی ای ن مقی اس ب ا اس تفاده از روش آلف ای کرونب اخ و تصنی ف ،
95/0 و 93/0 بدســت آمــد.
پرسشنامه نارساییهای شناختی
ای ن مقی اس ب رای س نجش لغزش های حرکت ی، حافظ ه و توج ه توس ط برودبن ت و همـکاران] 15[ تهی ه ش د. ای ن آزم ون دارای 25 م اده میباش د ک ه ب ه ص ورت لیک رت پن ج گزین ه ای ب ه آن پاس خ داده میش ود. ب ه گزین ه هرگ ز نم رهٔ صف ر، ب ه ن درت نم ٔره 1، گاه ی اوق ات نم ٔره 2، اغل ب اوق ات نم ٔره 3 و همیش ه نم ٔره
مجله ارگونومی، دوره 4، شماره 4، زمستان 1395کیانی و همکاران

4 تعلــق میگیــرد. ایــن آزمــون انــواع لغزشــهای متــداول روزانــه در حیطه هــای فعالیتهــای حرکتــی، توجــه و حافظــه را مــورد ســنجش قــرار میدهــد. همســانی درونــی ایــن آزمــون بــر روی ی ک گ روه از آزمودنیه ای زن در دانش گاه آکس فورد براب ر ب ا 97/0 ب ه دس ت آم د. همبس تگی می ان ای ن مقی اس ب ا پرسش نامه های ع دم حض ور ذه ن ری زن، پرسش نامهٔ لغزش های عمل ی، پرسش نامهٔ گ زارش ش د] 15[. در پژوه ش حاض ر همس انی درون ی مقی اس نارســایی های شــناختی بــا دو روش آلفــای کرونبــاخ و تنصیــف 90/0 و 82/0 بدس ت آم د.
تجزی ه و تحلی ل داده ا ب ا اس تفاده از نرم اف زار SPSS ن گارش 81 و از روشه ای توصیف ی و ضری ب همبس تگی پیرس ون و تحلی ل رگرس یون ب ه منظ ور تجزی ه و تحلی ل اطلاع ات اس تفاده گردی د.
یافته ها
ب ه دلی ل اینک ه کلی ه اعض ای نمون ه پژوه ش از بخ ش عملیات ی ش رکت انتخ اب ش ده بودن د، هم ه آنه ا م رد بودن د. خصوصی ات دموگرافیــک شــرکتگنندگان پژوهــش در جــدول 1 ارائــه شــده اس ت.
اطلاع ات مرب وط ب ه یافتهه ای توصیف ی در ج دول 2 ارائ ه ش ده اس ت.
کوت اه تج ارب حافظ هٔ هرم ن و نیس ر) 0/59 (1978، 26/0 و 85/0
جدول 2: میانگین، انحراف استاندارد، همبستگی درونی متغیرها )تعداد = 451(
ضرایب همبستگی SD X ̅ 3 2 1 1 11/44 37/64 خستگی
1 **85/0 14/01 74/61 نارسایی شناختی
1 -0/66** -0/55** 14/01 کاری42/68 آگاهی از موقعیت
.P > 0/01 **
43
جدول 3: خلاصه مدل تحلیل رگرسیون
.Sig df2 df1 F R2 R مدل
0/000 153 1 209/58 0/44 0/66 مدل 1. پیش بینها: نارسایی شناختی
0/000 152 1 21/07 0/48 0/69 مدل 2. پیش بینها: نارسایی شناختی، خستگی،

جدول 4: نتایج تحلیل رگرسیون سلسله مراتبی به منظور بررسی اثر خستگی و نارسایی شناختی بر آگاهی از موقعیت کاری
توان آماری متغیر.SigtßSE BBواریانس تبیین شده
0/99 نارسایی شناختی50/0-05/052/0-49/9-0/00025/0
0/96 خستگی31/0-07/025/0-59/4-0/00014/0
همانطــور کــه مشــاهده میشــود، بیــن متغیرهــای خســتگی و آگاه ی از موقعی ت کاری) 10/0 > r = -0/55 ،P( و بی ن متغیره ای نارس ایی شـناختی و آگاه ی از موقعی ت کاری همبس تگی معن ی داری وجــود دارد) 10/0 > r = -0/66 ،P(. از تحلیــل رگرســیون ب ه روش گام ب ه گام ب رای ارزیاب ی ق درت پی ش بین ی کنندگ ی آگاهــی از موقعیــت کاری توســط خســتگی و نارســایی شــناختی اس تفاده ش د. خلاص ه م دل تحلی ل رگرس یون در ج دول 3 ارائ ه ش ده اس ت.
همانطــور کــه در جــدول مشــاهده میشــود متغیرهــای خســتگی و نارســایی شــناختی روی هــم رفتــه 48% از واریانــس آگاهــی از موقعیــت کاری را به طــور معنــی داری پیــش بینــی میکننــد )10/0 > P(. ق درت پی ش بینیکنندگ ی ه ر ک دام از متغیره ای پی ش بی ن ب ه تنهای ی در ج دول 4 آم ده اس ت.
همانطــور کــه مشــاهده می شــود نارســایی شــناختی به طــوری معن ی ح دود 25% از واریان س آگاه ی از موقعی ت کاری را پی ش بینــی میکنــد) 10/0 > P(. همچنیــن خســتگی به طــور معنــی ح دود 14/0 از واریان س آگاه ی از موقعی ت کاری را پی ش بین ی میکنــد) 10/0 > P(.
بحث
ه دف از پژوه ش حاض ر بررس ی نق ش خس تگی و نارس ایی های شــناختی در پیــش بینــی آگاهــی از موقعیــت کاری در میــان کارکنــان بــود. نتایــج نشــان داد کــه متغیــر خســتگی به طــور معن ی داری آگاه ی از موقعی ت کاری را در می ان کارکن ان پی ش بین ی ک رد. ای ن یافت ه همس و ب ا پژوه ش س ندون و هم کاران] 6[ می باش د. ای ن محقق ان نی ز ب ه ای ن نتیج ه رس یدند ک ه متغی ر خســتگی آگاهــی از موقعیــت کاری را در میــان کارکنــان به طــور معنــی داری پیــش بینــی میکنــد.
در تبیی ن نتای ج بای د بی ان کرد، خس تگی س بب ایجاد آس یب هایی ب ه س طح هوش یاری و گ وش بزنگ ی در اف راد می ش ود و متعاق ب آن، آگاه ی آنه ا را نس بت ب ه موقعی ت کاری کاه ش میده د] 7[، به ط وری ک ه مناب ع ش ناختی م ورد نی از، ب ه موج ب خس تگی و فشــار ناشــی از آن تخلیــه میشــود] 21[. تحقیقــات نشــان میدهــد] 22[ کــه نقــص در پــردازش اطلاعــات در افــراد خســته مش ابه ب ا کس انی اس ت ک ه وقت ی س طح ال کل خونش ان بی ش از حــد قانونــی بــرای رانندگــی اســت تجربــه میکننــد. ایــن اثــرات خســتگی موجــب کاهــش ســرعت پــردازش اطلاعــات و بنابرایــن افزایــش دفعــات واکنــش، دیــد تونلــی، عــدم توجــه، و تمرکــز و هوشــیاری پاییــن میشــود] 61[.
ب ه نظ ر میرس د خس تگی از طری ق کاه ش ق ِدرت تمرک ز زمین ه را ب رای کاه ش آگاه ی کارکن ان از موقعی ت کاری ش ان و افزای ش رخ داد ح وادث فراه م میکن د. م ک دونال د و همکاران ش] 32[ در آزمونهــای توجــه و تمرکــز برخــی آســیبهایی در آگاهــی موقعیت ی نش ان دادن د ک ه بوس یله خس تگی ایج اد ش ده بودن د . آنهــا بــه ایــن نتیجــه رســیدند کــه کاهــش توجــه و افزایــش خطاهــای شــناختی نتایــج آشــکار خســتگی جســمی و روانــی در میــان کارکنــان هســتند. کارکنــان خســته، گــوش بزگــی و هوشــیاری خــود را از دســت میدهنــد و بنابرایــن نمیتواننــد بــه ش رایط محی ط کارش ان توج ه کنن د.
همچیــن نتایــج پژوهــش حاضــر نشــان داد متغیــر نارســایی های شــناختی به طــور معنــی داری آگاهــی از موقعیــت کاری را در می ان کارکن ان پی ش بین ی ک رد. ای ن یافت ه ب ا نتای ج ویگچن ز و هم کاران] 24[ همخ وان می باش د. ای ن پژوهش گران نی ز ب ه ای ن رس یدند ک ه می زان نارس ایی های ش ناختی در اف راد می زان آگاه ی موقعیتــی را در میــان آنهــا پیــش بینــی میکنــد.
1270001981708Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در تبییــن ارتبــاط میــان نارســاییهای شــناختی بــا آگاهــی از موقعیــت کاری ابتــدا بایــد ســاختار نارســایی های شــناختی را بشناس یم. توصی ف نارس اییهای ش ناختی ب ه ای ن موض وع اش اره دارد ک ه انس ان در حال ت ع ادی توانای ی انج ام کار م ورد نظ ر را دارد امّ ا مداخل ه ی ک کار دیگ ر ی ا عام ل ح واس پ رت کنن ده ،باعــث عملکــرد ناشــیانهٔ فــرد می شــود. نکتــهٔ بســیار مهــم دیگــر ای ن اس ت ک ه، بی ن نارس ایی های ش ناختی ب ا مه ارت انج ام دو کار در ی ک زم ان رابط هٔ منف ی وج ود دارد؛ ام ا ب ا کارهای ی ک ه مس تلزم توج ه انتخاب ی اس ت رابط هٔ مثبت ی دارد] 25[. بنابرای ن ،پژوهشــگران بــرای فهــم نارســایی های شــناختی بــه مطالعــهٔ همبســتههای ایــن متغیــر پرداختهانــد. بــرای نمونــه، مکویــن و هم کاران] 26[ نش ان دادن د ک ه نارس ایی های ش ناختی ب ا خل ق افســرده ارتبــاط تنگاتنگــی دارد. بکــر و همــکاران] 17[ ارتبــاط میــان نارســایی های شــناختی و گــوش بزنگــی را نشــان دادنــد .بـر اس اس ای ن پژوهشه ا و تحقیق ات متع دد دیگ ر، اعتقـاد ب ر ایـن اس ت ک ه میـان نارسـایی های شـناختی ب ا کاهـش آگاه ی موقعیت ی و ن رخ ح وادث ش غلی در کارگاهه ا رابط ه وج ود داش ته باشــد؛ زیــرا تصــور میشــود کــه توجــه ضعیــف، حــواس پرتــی و خطاهــای ذهنــی– ادراکــی عامــل اساســی در کاهــش آگاهــی کارکن ان قلم داد میش وند] 18[. بنابرای ن، ب ه نظ ر میرس د ک ه نارس اییهای ش ناختی از چن د جنبـه احتمـال آگاهـی موقعیت ی پاییــن و حادثــه دیدگــی را تقویــت میکننــد. یکــی ارتبــاط ایــن نارس اییها ب ا ظرفیته ای ش ناختی پایی ن ب رای پ ردازش اطلاع ات و ارای هٔ پاسـخ های ناس ازگارانه در موقعیته ای ش ناختی پیچی ده و دیگــری از ارتبــاط آن بــا نگرانیهــا و خلــق کلــی انســان] 72[. پژوهشه ا نش ان دادهان د ک ه نارسـایی ش ناختی یک ی از عوام ل مهــم و تأثیــر در کاهــش آگاهــی موقعیتــی و افزایــش خطاهــای رانندگــی اســت] 28[. نارســایی های شــناختی بــا یادگیــری روی دادی، گ ران ب اری ظرفی ت حافظ ه کوت اه م دت، کاهش س طح هوش یاری و توج ه منح رف ش ده رابط ه مثب ت دارد. همانط ور ک ه ملاحظ ه می ش ود تمام ی ای ن عوام ل ارتب اط ق وی و نیرومن دی بــا آگاهــی موقعیتــی دارد] 2[. افــرادی کــه نارســایی شــناختی بیش تری دارنـد توجهشـان نس بت ب ه محی ط اطـراف و پیگی ری رویداده ای ش غلی کاه ش مییاب د در نتیج ه ای ن باع ث کاه ش آگاه ی موقعیت ی و بالتب ع افزای ش س وانح ش غلی در می ان آنه ا
می شــود. محققــان دیگــر، نشــان دادهانــد نارســایی های شــناختی
and safety in offshore drilling crews. Safe Sci. 2013;56:80-8. DOI:
10.1016/j.ssci.2012.05.027
Folkard S, Robertson KA, Spencer MB. A Fatigue/Risk Index to assess work schedules. Somnologie. 2007;11(3):177-85. DOI:
10.1007/s11818-007-0308-6
van der Schaaf ME, De Lange FP, Schmits IC, Geurts DE, Roelofs K, van der Meer JW, et al. Prefrontal Structure Varies as a Function of Pain Symptoms in Chronic Fatigue Syndrome. Biol Psychiatry.
2017;81(4):358-65. DOI: 10.1016/j.biopsych.2016.07.016 PMID:
27817843
Vos-Vromans DC, Smeets RJ, Huijnen IP, Koke AJ, Hitters WM, Rijnders LJ, et al. Multidisciplinary rehabilitation treatment versus cognitive behavioural therapy for patients with chronic fatigue syndrome: a randomized controlled trial. J Intern Med. 2016;279(3):26882. DOI: 10.1111/joim.12402 PMID: 26306716
Bock DE, Roach-Fox E, Seabrook JA, Rieder MJ, Matsui D. Sleep-
مجله ارگونومی، دوره 4، شماره 4، زمستان 1395کیانی و همکاران

نتیج ه عوامل ی مث ل چندوظیف ه ای ب ودن، نگران ی و کس الت اس ت 28][. بنابرای ن در س ازمان و صنای ع بای د تدابی ری اندیش یده ش ود ک ه بتوانن د ب ا ای ن عوام ل مقابل ه کنن د.
محدودیــت عمــده ایــن پژوهــش اســتفاده از ســنجش های خودگزارشــی اســت. پاســخ ها ممکــن اســت بوســیله تحریفهــای عمــدی و جوابهــای نادرســت تحــت تأثیــر قــرار گیــرد. بــرای مقابلــه بــا ایــن تهدیــد، بــه شــرکت کننــدگان اطمینــان داده شــد کــه پرســش نامههــا بــی نــام و دادههــا محرمانــه هســتند .محدودی ت دیگ ر ای ن پژوه ش م کان اج رای آن اس ت. پیش نهاد می شـود ک ه ای ن پژوهـش در سـازمان های دیگ ر و ب ا گروهه ای متنوعتـری از کارکنـان از نظـر جنسـیت، تحصیـلات انج ام ش ود و نتای ج آن ب ا پژوه ش حاض ر مقایس ه ش ود. همچنی ن پیش نهاد می شـود پژوهشهایـی پیرامـون طراحـی مداخلاتـی بـرای بهب ود آگاهــی از موقعیــت کاری بــرای سرپرســتان، کارکنــان و مدیــران سـازمان ها ترتیـب داده ش ود و اثربخشـی آنهـا بوسـیله بهبـود در خســتگی و نارســایی شــناختی در کارکنــان ارزیابــی شــود.
نتیجه گیری
به ط ور خلاص ه، نتای ج پژوه ش حاض ر نش ان داد ک ه متغیره ای خســتگی و نارســایی های شــناختی به طــور معنــی داری آگاهــی از موقعیــت کاری را در میــان کارکنــان پیــش بینــی کردنــد . پژوهشه ای کم ی حداق ل در داخ ل کش ور در م ورد متغیره ای روانشــناختی و نقــش آنهــا در کاهــش آگاهــی موقعیتــی و بــروز ح وادث انج ام ش ده اس ت، ل ذا ای ن پژوه ش از ای ن حی ث جدی د می باشــد. امیــد اســت یافتههــای پژوهــش حاضــر گامــی هرچنــد کوچ ک در ارتقـاء سـطح سـلامت و ایمنـی کارکن ان ب ردارد.
سپاسگزاری
از تمام ی کارکن ان ش رکت خ ودرو س ازی پ ارس خ ودرو ک ه م ا را در انج ام ای ن پژوه ش ی اری فرمودن د، کم ال تش کر و قدران ی را داری م.
REFERENCES
Key CEJ, Morris AP, Mansfield NJ. Situation awareness: its proficiency amongst older and younger drivers, and its usefulness for perceiving hazards. Transp Res Part F Traffic Psychol Behav. 2016;40:156-68.
DOI: 10.1016/j.trf.2016.04.011
Endsley MR. Designing for situation awareness: An approach to usercentered design. United States of America: CRC press; 2016.
Endsley MR. Situation awareness misconceptions and misunderstandings. J Cogn Engin Decis Mak. 2015;9(1):4-32. DOI:
10.1177/1555343415572631
Jones DG, Endsley MR. Use of real-time probes for measuring situation awareness. Int J Aviat Psychology. 2004;14(4):343-67.
DOI: 10.1207/s15327108ijap1404_2
Sneddon A, Mearns K, Flin R. Situation awareness and safety in offshore drill crews. Cogn Tech Work. 2006;8(4):255-67. DOI:
10.1007/s10111-006-0040-1
Sneddon A, Mearns K, Flin R. Stress, fatigue, situation awareness
09720035



قیمت: تومان


پاسخ دهید